Vida e língua Kaiowa: um estudo na comunidade Panambi Lagoa Rica (MS) - Ortiz, Ebifânia da Silva (2022)
Ko jeporekapy aheka aikua’a haguã há ave ahai iporahã nhamombareye guarani há kaiowa nhe’ẽ, mba’epo ombohasa umi arandu rehegua, ha hendive avei oguata nhe’ẽ karai mba’eva há’eva nhe’ẽ mokoĩha rehegua tekoha Panambi lagoa Rica. Aporeka che jeporeka há’e akase’a rupive há ama’e rupi umi hentere che tekohapy gua, mby’ahu kuera há umi itujaveva ndive ave. nhe’ẽ guarani há kaiowa imbarete haguã há ombohasa haguã ore reka orevy há upeagui che amomba’e guasu ore guarani há kaiowa nhe’ẽ. Karai kuera oguahẽ jave ha inhe’ẽ heko kuera, inhãrandu mbo’eroy pegua rupi ombo’e guarani ha kaiowa pe onhemoarandu jave karai mbo’eroypy há uperupi karai nhe’ẽ mbegue katu kuepe ojuka ohovo guarani ha kaiowa nhe’ẽ. Há tekoha oĩhape, nonhe’e veima inhe’ẽpe, omomba’eguasu etereima karai nhe’ẽ. Há karai nhe’ẽ ave ikatu voi guarani há kaiowa aikua’a onhe’ẽ haguã karai ndive. onhe’ẽ jepeverõ karai nhe’ẽpe guarani kaiowa ndohejapairy inhe’ẽ. Guarani ha kaiowa onhe’ẽ jepevero ambu’e nhe’ẽ há’e há’e voi oikoharupi ha há’e inhe’ẽ oiporu hogape há mbo’eroypy. Há peicha, che reko aikoharupi há oĩva ave che tekohapegua. Che ajehesamondo guarani kaiowa nhe’ẽre há há’e imbareteha tekohape, oimeramo jepe ambu’e nhe’ẽ tekohape ha’e imbaretevy teri. Upeagui ajapo peteĩ jeporeka te’ei nhe’ẽ rehegua che tekohape guare mbo’eroy ryepype. Ajeporeka jave ahecha ke te’yi onhe’ẽ jepeverõ karai nhe’ẽpe há pekarai nhe’ẽ há’e karai mba’e tatevoí. Ha iporã ave te’yi oikua’a mokõ’i nhe’ẽ nhaikotevero hese nhanhe’ẽ haguã ndaikatui guarani ha kaiowa oheja inhe’ẽ. Heta nhe’ẽ guarani ha kaiowa rehegua onhe’ẽ nhe’ẽhetaro, onhe’ẽ nhe’ẽ há onhehendu te’yi nhe’ẽpe.