Campus dos Malês: Entre resistência e caminhos de internacionalização: reflexos locais da política externa brasileira para África
| Ano de defesa: | 2025 |
|---|---|
| Autor(a) principal: | |
| Orientador(a): | |
| Banca de defesa: | , , |
| Tipo de documento: | Dissertação |
| Tipo de acesso: | Acesso aberto |
| Idioma: | por |
| Instituição de defesa: |
Universidade Federal da Bahia
|
| Programa de Pós-Graduação: |
Programa Multidisciplinar de Pós-Graduação em Estudos Étnicos e Africanos (PÓS-AFRO)
|
| Departamento: |
Faculdade de Filosofia e Ciências Humanas (FFCH)
|
| País: |
Brasil
|
| Palavras-chave em Português: | |
| Área do conhecimento CNPq: | |
| Link de acesso: | https://repositorio.ufba.br/handle/ri/42210 |
Resumo: | O presente trabalho busca produzir um balanço sobre o desenvolvimento da internacionalização e integração do Campus dos Malês, campus da UNILAB (Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira), localizado em São Francisco do Conde-Bahia. Trata-se de uma avaliação da UNILAB , tendo como campo analítico o Campus dos Malês, enquanto política pública e projeto de cooperação educacional internacional entre Brasil e os países lusófonos, especialmente os PALOP (Países Africanos de Língua Oficial Portuguesa) a partir dos mecanismos de acolhimentos dos discentes, das características dos cursos e das experiências estudantis no tangente à produção de conhecimento e do lugar dos Campus dos Malês na política externa brasileira para África. Metodologicamente, o trabalho busca identificar de que maneira os agentes locais têm exercido estratégias para efetivar a missão específica da UNILAB, utilizando das trajetórias dos discentes e alguns servidores públicos como interlocução sobre o desenvolvimento do Campus dos Malês entre maio de 2014 e março de 2020. Portanto, dentro de uma abordagem qualitativa, foi utilizado as entrevistas semi-estruturadas e análise documental como técnicas de pesquisa. As contribuições da pesquisa endossam uma agenda de pesquisa que tenha o Campus dos Malês como unidade analítica para refletir criticamente sobre a cooperação Sul-Sul, o conceito de Sul-Global, a lusofonia na política internacional e as diásporas africanas na contemporaneidade. |
| id |
UFBA-2_b2b78415678e195ed4bd23992fd67e56 |
|---|---|
| oai_identifier_str |
oai:repositorio.ufba.br:ri/42210 |
| network_acronym_str |
UFBA-2 |
| network_name_str |
Repositório Institucional da UFBA |
| repository_id_str |
|
| spelling |
2025-06-02T16:22:53Z2025-06-02T16:22:53Z2-02-25BANDEIRA, Macaulay Pereira. Entre resistência e caminhos de internacionalização, reflexos locais da política externa brasileira para Áfricahttps://repositorio.ufba.br/handle/ri/42210O presente trabalho busca produzir um balanço sobre o desenvolvimento da internacionalização e integração do Campus dos Malês, campus da UNILAB (Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira), localizado em São Francisco do Conde-Bahia. Trata-se de uma avaliação da UNILAB , tendo como campo analítico o Campus dos Malês, enquanto política pública e projeto de cooperação educacional internacional entre Brasil e os países lusófonos, especialmente os PALOP (Países Africanos de Língua Oficial Portuguesa) a partir dos mecanismos de acolhimentos dos discentes, das características dos cursos e das experiências estudantis no tangente à produção de conhecimento e do lugar dos Campus dos Malês na política externa brasileira para África. Metodologicamente, o trabalho busca identificar de que maneira os agentes locais têm exercido estratégias para efetivar a missão específica da UNILAB, utilizando das trajetórias dos discentes e alguns servidores públicos como interlocução sobre o desenvolvimento do Campus dos Malês entre maio de 2014 e março de 2020. Portanto, dentro de uma abordagem qualitativa, foi utilizado as entrevistas semi-estruturadas e análise documental como técnicas de pesquisa. As contribuições da pesquisa endossam uma agenda de pesquisa que tenha o Campus dos Malês como unidade analítica para refletir criticamente sobre a cooperação Sul-Sul, o conceito de Sul-Global, a lusofonia na política internacional e as diásporas africanas na contemporaneidade.The investigation aims to analyze and balance the internationalization and integration development of Campus dos Malês, one of the campuses of UNILAB (International Integration University of Afro-Brazilian Lusophony) located in São Francisco do Conde, Bahia. It examines the institution as a public policy and educational cooperation project between Brazil and African countries, especially PALOPs (Portuguese-speaking African countries); it takes Campus dos Malês as an analytical field through the welcoming mechanism of national and international students, the conditions of knowledge production,and the position of Campus dos Malês in international educational cooperation. Methodologically, the work seeks to identify how the local agents have been drafting strategies to carry out UNILAB’s specific mission; we observe students’ and some teachers’ trajectories to highlight the campus’ development from May 2014 to March 2020. Therefore, a qualitative approach was used, and semi-structured interviews and document analysis were used as research techniques. The investigation contributes to the research agenda with Campus dos Malês as a field analysis for critically reflecting on South-South cooperation, the Global-South concept, lusophone in the international scenario, and African diaspora in contemporaneity.Prezenti tarbadju buska pruduzi balansu sobri disinvolvimentu di nternasionalizason ku ntegrason na (Universidadi di Integrason Internasional di Luzofonia Afro-Brasileiro) UNILAB-kampus di Malês, lokalizadu na São Francisco de Conde-Bahia. Ina trata di un avaliason di UNILAB, i tene suma kampu analitiku Kampus di Malês, suma pulitika publika ku prujetu di koperason edukasional internasional entri Brasil ku paises lusófonos, spesialmenti PALOP (Paises Afrikanos di lingua ofisial purtuguis) a partir di mekanismu di risibi alunus, di karateristikas di kursus i di espiriensia studantis, sobri produson di kunhisimentu ku di lugar di Kampus di Malês na pulitika sterna brazileira pa Afrika. Metodolojikamenti, tarbadju buska identifika di kal maneira ku ajentis lokal e ezersi se strajia pa efetiva mison spesifiku di UNILAB, utiliza trajetoria di alunos ku alguns sirvidoris publikus suma nterlukuson sobri disinvolvimentu di Kampus di Malês entri maio di 2014 ku março di 2020. Purtantu, dentru di un abordajen kualitativa, i utilizadu ntrevistas semi-struturadu ku analis dukumental suma teknika di piskiza. Konstrusons di piskiza ndosa un ajenda di piskiza ku Kampus di Malês tene suma unidadi analitika pa refleti kritikamenti sobri koperason Sul-Sul, konseitu di Sul-Global, luzofonia na pulitika Internasional ku diasporas afrikanas na kontemporaneidadi.Le présent travail cherche à produire un bilan sur le développement de l’internationalisation et de l’intégration du Campus de Malês, campus UNILAB (Université d’Intégration Internationale de la Lusophonie Afro-Brésilienne), situé à São Francisco do Conde-Bahia. Il s’agit d’une évaluation d’UNILAB, ayant comme champ d’analyse le Campus de Malês, en tant que politique publique et projet de coopération éducative internationale entre le Brésil et les pays lusophones, en particulier les PALOP (Pays d’Afrique lusophones) basé sur les mécanismes d’accueil des étudiants, les caractéristiques des cours et les expériences des étudiants en matière de production de connaissances et la place des Campus de Malês dans la politique étrangère brésilienne pour l’Afrique. Sur le plan méthodologique, le travail cherche à identifier comment les agents locaux ont mis en oeuvre des stratégies pour mener à bien la mission spécifique d’UNILAB, en utilisant les trajectoires d’étudiants et de certains fonctionnaires comme interlocution sur le développement du Campus de Malês entre mai 2014 et mars 2020. Par conséquent, dans le cadre d’une approche qualitative, des entretiens semi-directifs et l’analyse de documents ont été utilisés comme techniques de recherche. Les contributions de la recherche s’inscrivent dans un agenda de recherche qui fait du Campus de Malês une unité d’analyse pour réfléchir de manière critique à la coopération Sud-Sud, au concept de Sud global, à la lusophonie dans la politique internationale et aux diasporas africaines à l’époque contemporaine.Fundação de Amparo à Pesquisa do Estado da Bahia (FAPESB)porUniversidade Federal da BahiaPrograma Multidisciplinar de Pós-Graduação em Estudos Étnicos e Africanos (PÓS-AFRO) UFBABrasilFaculdade de Filosofia e Ciências Humanas (FFCH)Campus dos Malês.African DiasporasSouth-South CooperationForeign Brazilian Policy to Africa.CNPQ::CIENCIAS HUMANASCampus dos MalêsDiásporas AfricanasCooperação Sul-SulPolítica Externa Brasileira para África.Campus dos Malês: Entre resistência e caminhos de internacionalização: reflexos locais da política externa brasileira para ÁfricaMALÊS CAMPUS: Between resistance and paths of internationalization: local outcomes of foreign Brazilian policy in AfricaCampus de los Malês: Entre resistencia y caminos de internacionalización: reflejos locales de la política externa brasileña hacia ÁfricaCampus des Malês : Entre résistance et voies d'internationalisation : réflexions locales de la politique étrangère brésilienne envers l'AfriqueMestrado Acadêmicoinfo:eu-repo/semantics/masterThesisinfo:eu-repo/semantics/publishedVersionFILHO, Jesiel Ferreira de Oliveirahttp://lattes.cnpq.br/5722633934766683FILHO, Jesiel Ferreira de Oliveirahttp://lattes.cnpq.br/5722633934766683SANTOS, Márcio André de Oliveirahttp://lattes.cnpq.br/9029212127227446TCHAM, Ismaelhttp://lattes.cnpq.br/3495720234218525http://lattes.cnpq.br/5762107314928001BANDEIRA, Macaulay PereiraALENCASTRO, Luiz Felipe De. O trato dos viventes: formação do Brasil no Atlântico Sul. Companhia das Letras, São Paulo. 2000 BALDÉ, Mamadu Ari. Mulheres africanas na Unilab : registro de uma experiência em processo / Monografia (graduação) - Instituto de Humanidades e Letras, Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira, 2017.BALLESTRIN, Luciana. O Sul Global como projeto político. In: Horizontes ao Sul. 2020. Disponível em < O SUL GLOBAL COMO PROJETO POLÍTICO > BARROS, Deolindo de. NOGUEIRA, Silvia Garcia. Cooperação Educacional Internacional Brasil/África do Programa Estudantes-Convênio de Graduação (PEC-G) à Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira (UNILAB) in: Revista de Estudos Internacionais (REI). v. 6 (2), 2015 BAPTISTA, Maria Manuel Rocha Teixeira. The construction of new Identity (ies) for the Lusosphere: asynchrony and decentring. In: Lusofonia Encruzilhadas Culturais (org.) Ivo Carneiro de Sousa ; Ana Maria Correia (2011) BATHILLON, Aldine Valente. Estudantes guineenses: da educação secundária na Guiné-Bissau à educação superior na UNILAB, Brasil. Monografia (graduação) - Instituto de Humanidades e Letras, Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira, 2017. BENDO, Margarida Duete Lourenço. Estranhamento e convivência dos estudantes africanos em São Francisco do Conde / Monografia (graduação) - Instituto de Humanidades e Letras, Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira, 2016. BENEVIDES, Mario Henrique Castro. PINHEIRO, Carlos Henrique Lopes. Narrativas e Trajetórias: abordagens metodológicas a partir da UNILAB. In: Caderno CRH, Salvador, v. 31, n. 82, p. 169-186, Jan./Abr. 2018 BLANCO, Ramon. DELGADO, Ana Carolina Teixeira. Problematizando o Outro absoluto da modernidade: A cristalização da colonialidade na política internacional. In: Perspectivas pós-coloniais e decoloniais em relações internacionais / Aureo Toledo, (org). – Salvador : EDUFBA, 2021. BRASIL. Lei nº 12.289, de 20 de julho de 2010. Dispõe sobre a criação da Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira - UNILAB e dá outras providências. Disponível em: http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/_Ato2007-2010/2010/Lei/L12289.htm BOND, Patrick, GARCIA, Ana. Perspectivas críticas sobre os BRICS.In: Tensões Mundiais, v. 10, n. 18, p. 15-40, 2014 CAHEN, Michel. A mestiçagem colonialista ou a colonialidade de Gilberto Freyre na colonialidade do Brasil. In: Portuguese Studies Review. N.26 (1) (2018) 299-349. CARDOSO, Lauro José de Assunção Rosa. Redes e trajetórias transatlânticas de estudantes africanos e africanas na Unilab. Dissertação (mestrado) - Programa de Pós Graduação em Antropologia, Universidade Federal da Bahia. Faculdade de Filosofia e Ciências Humanas. Salvador, 2024 CARNEIRO, Aparecida Sueli. A construção do outro como não-ser como fundamento do ser. 2005. Tese (Doutorado) – Universidade de São Paulo, São Paulo, 2005.CASTRO-GÓMEZ, Santiago (2007). Decolonizar la universidad. La hybris del punto cero y el diálogo de saberes. En: Ramón Grosfoguel y Santiago Castro-Gómez (eds.), El giro decolonial. Reflexiones para una diversidad epistémica más allá del capitalismo global, pp. 79-91. Bogotá: Siglo del Hombre Editores. COX, Robert W. Social Forces, States and World Orders: Beyond International Relations Theory. In: Millennium: Journal of International Studies Vol. 10, nº 2 DANTAS, San Tiago. Política Externa Independente. Rio de Janeiro: Civilização Brasileira, 1962 DÁVILA, Jerry. Hotel Trópico: o Brasil e o desafio da descolonização africana (1950-1980). 2011. Rio de Janeiro, Paz e Terra DJABI, Abdulai. O islã transnacional da África Ocidental à Bahia : imigração e comunidades afromuçulmanas em Salvador e São Francisco do Conde / - São Francisco do Conde - Monografia do curso de Bacharelado em Relações Internacionais do Instituto de Humanidade e Letras da Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-brasileira – UNILAB. DIÓGENES, Camila Gomes. AGUIAR, José Reginaldo. (orgs). UNILAB: Caminhos e Desafios Acadêmicos da Cooperação Sul-Sul / Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira. Redenção, Ceará. 2013 DE LUCCA, Daniel; BUTTI, Rafael Palermo. Os Malês nas margens do Atlântico Negro: desafios da interiorização e da internacionalização da Unilab no Recôncavo Baiano. In: Anuário Antropológico v. 46, n. 1, pp. 119-144. (janeiro-abril/2021) • Universidade de Brasília. DU BOIS, W.E.B. Almas da Gente Negra - 1999, Ed. Lacerda, Rio de Janeiro, Heloísa Toller Gomes (trad.) DZIDZIENYO, Anani. A África vista do Brasil. In: Afro-Ásia, 10-11, 1970, pp. 79-97 FANON, Frantz. Racismo e Cultura. In: Coleção Pensamento Preto: Epistemologias do Renascimento Africano [Vol. II]. União dos Coletivos Pan-Africanistas. Editora Filhos da África, 2018, Diáspora Africana. FAULSTICH, Enilde. A língua portuguesa como fator de integração. A cooperação na área de educação. In: CPLP: Oportunidades e perspectivas / Departamento da África e Oriente Próximo; Instituto de Pesquisa de Relações Internacionais - Brasília: IPRI, 2002. FERNANDEZ, Marta. As Relações Internacionais e seus Epistemícios. In: Monções: Revista de Relações Internacionais da UFGD, Dourados, v.8. n.15, jan./jun. FREYRE, Gilberto. O Mundo que o Português criou. Ed. José Olympio , 1940 FREIXO, Adriano. Ecos do Luso-tropicalismo: A presença do pensamento de Gilberto Freyre no Discurso da Lusofonia. 2015. In: TEXTOS&DEBATES, Boa Vista, n.27, v.2., p. 471-484, jan./jun. 2015GALA, Irene. A política externa do governo Lula para a África: A política externa como instrumento de ação afirmativa… ainda que não só. 51º. Curso de Altos Estudos Instituto Rio Branco Ministério das Relações Exteriores. Brasília, 2017 GOMES, Nilma Lino. LIMA, Aristeu Rosendo Pontes. SANTOS, Tomaz Aroldo da Mota. UNILAB- Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira: O desafio de uma experiência acadêmica na perspectiva da cooperação Sul-Sul. In: Revista do PPGCS – UFRB – Novos Olhares Sociais | Vol.1 - n.1 - 2018 (p. 93- 110) GOMES, Nilma Lino. O Movimento Negro e a intelectualidade negra descolonizando os currículos. In: COSTA, Joaze Bernardino; TORRES, Nelson Maldonado; GROSFOGUEL, Ramón. (org) Decolonialidade e Pensamento Afrodiaspórico.2 ed. Autêntica Editora, 2019, Belo Horizonte. GONÇALVES, Vinícius Guimarães Reis. Estudos Africanos e Relações Internacionais: Paradigmas e Dinâmicas do Território Africano. In: Dossiê RI; Volume VII, NEIBA, 2018. GONZALEZ, Lélia. A questão negra no Brasil. In: Lélia Gonzalez: Primavera para Rosas Negras. Editora Filhos de África. (2018) GONZALEZ, Lélia. Racismo e Sexismo na Cultura Brasileira. In: Lélia Gonzalez: Primavera para Rosas Negras. Editora Filhos de África. (2018) GOULBOURNE, Harry. Transnacionalismo, diásporas e a diáspora africana: algumas considerações teóricas. In: História Geral da África X: África e suas diásporas. (org. Vanicléia Silva Santos). Organização das Nações Unidas para a Educação, a Ciência e a Cultura, 7, place de Fontenoy, 75007, Paris 07 SP, France, e Representação da UNESCO no Brasil, SAUS Qd. 5 - Bloco H - Lote 6, Ed. CNPq/IBICT/UNESCO - 9. andar, Brasília – DF - 70070-912, Brasil. 2023 GILROY, Paulo. O Atlântico negro: modernidade e dupla consciência. (trad. Cid Knipel Moreira. - São Paulo: Ed. 34; Rio de janeiro: Universidade Cândido Mendes, Centro de Estudos Afro-Asiáticos, 2012. HALL, Stuart. Da Diáspora: identidades e mediações culturais. (Org) Liv Sovik; (trad. Adelaine La Guardia Resende - 2 ed. - Belo Horizonte: Editora UFMG, 2013. HELENO, Maurício Gurjão Bezerra. O lugar da Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira (UNILAB) na política externa do governo Lula (2003-2010) In: O público e o privado - Nº 23 - Janeiro/Junho - 2014 HELENO, Maurício Gurjão Bezerra; MARTINS, Mônica Dias. Cooperação ou dominação? A política externa do governo Lula para a África. In: Tensões mund. Fortaleza, v. 10, n. 18, 19, p. 125-143, 2014 HOUNTONDJI, Paulin. Conhecimento de África, conhecimento de africanos: duas perspectivas sobre os estudos africanos. In: Revista Crítica de Ciências Sociais n. 80, Março de 2008. Coimbra- Portugal.JUNIOR, Eduardo Brandão Lima. OLIVEIRA, Guilherme Saramago de. SANTOS, Adriana Cristina Omena dos. SCHNEKENBERG, Guilherme Fernando. Análise documental como percurso metodológico na pesquisa qualitativa. In: Cadernos da Fucamp, v.20, n.44, p.36-51/2021 LEAL, Fernanda; LIMA, Manolita Correia; PROLO, Ivor ; ASSUMPÇÃO, Solange Rodrigues Bonomo. Cooperação Internacional na educação superior: por uma visão não míope das relações Sul-Sul. In: UNILAB 10 anos: gênese, desafios e conquistas. / Org: Manolita Correia Lima, Ivor Prolo, Solange Rodrigues Bonomo Assumpção, Fernanda Leal. - 1 ed -Blumenau: edifurb, 2021. LEITE, Patrícia Soares. O Brasil e a cooperação Sul-Sul em três momentos: os governos Jânio Quadros/João Goulart, Ernesto Geizel e Luiz Inácio Lula da Silva. Brasília: Fundação Alexandre de Gusmão. 2011. LIMA, Francisca Mônica Rodrigues de. Vozes e contra-vozes de um discurso universitário lusófono: cooperação internacional na Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira - UNILAB. Dissertação (mestrado) – Universidade Nove de Julho - UNINOVE, São Paulo, 2017. LOPES, Nei. Novo Dicionário Banto do Brasil. / 2ª ed. - Rio de Janeiro: Pallas, 2012. MALDONADO-TORRES, Nelson. Analítica da colonialidade e da decolonialidade: algumas dimensões básicas. In: Decolonialidade e pensamento afrodiaspórico. (orgs) : Joaze Bernardino-Costa, Nelson Maldonado-Torres, Ramón Grosfoguel - 1 ed. Autêntica Editora, 2018 (Coleção Cultura Negra e Identidades) MALOMALO, Bas´Ilele. A integração Brasil-África: uso e sentido da cooperação solidária nos discursos de Luiz Inácio Lula da Silva. In: FREITAS, Raquel Coelho de; MACHADO SEGUNDO, Hugo de Brito (Orgs.). Democracia, equidade e cidadania. Curitiba: CRV, 2015. p. 70-91 MALOMALO, Bas’Ilele. Desafios de gestão multicultural numa universidade internacional: caso da UNILAB. In: Tensões Mundiais, Fortaleza, v. 14, n. 26, p. 75-100, 2018. MALOMALO; Basilele. LOURAU, Julie. SOUZA, Osmara da Rosa. A Unilab na Perspectiva da Cooperação Sul-Sul: Uma Análise Crítica Decolonial Africana. In: Cadernos do CEAS, Salvador/Recife, n. 245, p. 517-552, set./dez., 2018 MANGO, Felizberto Alberto. Cooperação Brasil - África durante os mandatos de Luís Inácio Lula da Silva. – Redenção, 2016. Monografia do curso de Bacharelado em Humanidades do Instituto de Humanidade e Letras da Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-brasileira – UNILAB. MILANI, Carlos R. S. Evolução Histórica da Cooperação Norte-Sul. In: Repensando a cooperação internacional para o desenvolvimento / (org): André de Mello e Souza. – [Brasília]: Ipea, 2014. MILLS, Charles W. O contrato racial. Edição comemorativa de 25 anos; trad. Teófilo Reis, Breno Santos - 1 ed - Rio de Janeiro: Zahar, 2023MONTEIRO; Natalina de Jesus Sanches; SUBUHANA, Carlos. Políticas públicas e a gestão dos programas de acolhimento na UNILAB. In: Revista África e Africanidades. Ano XI - n. 27, julho de 2018) MOORE, Carlos. África que incomoda: sobre a problematização do legado africano no quotidiano brasileiro. Belo Horizonte: Nandyala, 2008. MUNANGA, Kabengele. Relações África-Brasil: O que seria? In: Revista do PPGCS – UFRB – Novos Olhares Sociais | Vol.1 - n.1 - 2018 NASCIMENTO, Abdias. O Genocídio do Negro Brasileiro: Processo de um Racismo Mascarado. 3a ed. Perspectivas - São Paulo. 2016 NASCIMENTO, Abdias. O Quilombismo: Documentos de uma Militância Pan-Africanista. 3ª ed. Perspectiva - Rio de Janeiro / IPEAFRO - 2019 NASCIMENTO, Maria Beatriz. Beatriz Nascimento, Quilombola e Intelectual: Possibilidades nos dias de destruição. Editora Filhos de África, 2018. PINO, Bruno Ayllón. Evolução Histórica da Cooperação Sul-Sul (CSS). In: Repensando a cooperação internacional para o desenvolvimento / (org): André de Mello e Souza. – [Brasília]: Ipea, 2014. QUADROS, Mariana Félix dos. Descolonizando as Relações Internacionais: raça e racismo como categorias de análise. In: Semina - Revista dos Pós-Graduandos em História da UPF – V. 18, N. 1, p. 39 - 57, JAN/JUL 2019 QUIJANO, Aníbal. Colonialidade do poder, Eurocentrismo e América Latina. 2005 In: A colonialidade do saber: eurocentrismo e ciências sociais. Perspectivas latino-americanas. CLACSO, Consejo Latinoamericano de Ciencias Sociales REIS, João José. Rebelião Escrava no Brasil – A História do Levante dos Malês em 1835. São Paulo : Cia das Letras, 2003. RIBEIRO, Fabrício Américo. Unila e Unilab: Uma abordagem sobre o processo de integração internacional do ensino superior a partir das universidades federais no Brasil. In: GEOSABERES: Revista de Estudos Geoeducacionais, vol. 6, núm. 1, julio-diciembre, 2015, pp. 63-71 RIBEIRO, Matilde; JAIME, Pedro. Uma experiência de descolonização do saber universitário. In: UNILAB 10 anos: gênese, desafios e conquistas. / Org: Manolita Correia Lima, Ivor Prolo, Solange Rodrigues Bonomo Assumpção, Fernanda Leal. - 1 ed -Blumenau: edifurb, 2021. ROSÁRIO, Iuri Santos Silva do; VITORINO, Juliana Mércia Guilherme. Países do Sul Global: sobre a cooperação educacional entre o Brasil e a África lusófona. Trabalho de conclusão de curso, apresentado ao curso de Bacharelado em Relações Internacionais da Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira (UNILAB), Campus dos Malês, 2020SANTOS, Adelmária Ione dos. As contribuições das estratégias de ensino para a educação das relações étnico-raciais na Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-brasileira (Unilab). 2020. 108 f. Dissertação (Mestrado em Ensino) - Universidade do Vale do Itaquari, Lajeado - RS, 2020. SANTOS, Eliezer de Santana; SANTOS, Silene Pinho de Oliveira. Trajetória do ensino superior em São Francisco do Conde: da Escola Imperial à Unilab. Pinaúna Editora, Camaçari-BA, 2021. SANTOS, Silvio Matheus Alves. O método da autoetnografia na pesquisa sociológica: atores, perspectivas e desafios. In: Plural - Revista de Ciências Sociais, vol. 24, núm. 1, 2017, Janeiro-Junho, pp. 214-241. SARAIVA, José Flávio Sombra. África parceira do Brasil atlântico: relações internacionais do Brasil e da África no início do século XXI - Fino Traço, Belo Horizonte, 2012 SARAIVA, José Flávio Sombra. O lugar da África: a dimensão atlântica da política externa brasileira (de 1946 a nossos dias). Brasília: EdUnB, 1996. SATO, Eiiti. Cooperação internacional: uma componente essencial das relações internacionais. In: RECIIS – R. Eletr. de Com. Inf. Inov. Saúde. Rio de Janeiro, v.4, n.1, p.46-57, mar., 2010 SILVA, Carla Craice da; SOUZA, Cristiane Santo; BATHILON, Aldine Valente. O Ser e Estar na UNILAB: Um Olhar das/os Estudantes Africanas/os sobre a Integração. In: Unilab 10 anos: Experiência, desafios e perspectivas de uma Universi-dade Internacional com a África e Timor-Leste no interior da Bahia e Ceará – v.1 [recurso eletrônico] / Artemisa Odila Candé Monteiro; Ivan Costa Lima (orgs). – Fortaleza: Imprece, 2021. SILVA, Diego Barbosa da Silva. De Flor do Lácio a língua global: uma análise discursiva das relações de poder nas políticas linguísticas para a promoção, a difusão e a projeção do português da Comunidade dos Países de Língua Portuguesa (CPLP). 2011. Dissertação (mestrado) – Universidade do Estado do Rio de Janeiro, Instituto de Letras. SILVA, Maurício. Universidade popular no Brasil e relações étnico-raciais: o caso da Unilab. In: UNILAB 10 anos: gênese, desafios e conquistas. / Org: Manolita Correia Lima, Ivor Prolo, Solange Rodrigues Bonomo Assumpção, Fernanda Leal. - 1 ed -Blumenau: edifurb, 2021. SOARES, Maria Elias. Unilab 10 anos. Youtube. 20 de Julho de 2020. Duração: 2h22m. Disponível em <(251) Unilab 10 anos - YouTube > acesso em: 10 de julho de 2021. SODRÉ, Muniz. 2015. Claros e escuros: identidade, povo, mídia e cotas no Brasil. 3ª ed. atual e ampl. - Editora Vozes, Petrópolis, RJ SOUZA, Cristiane Santos. Treading Other Paths within Afro-Diasporic Contexts: Unilab Students’ Experiences, Challenges, and Perspectives. In: Humanities 2019, 8(2), 76 SUMBA, Julio Quintino Cam-Nate. Estudantes africanos na Unilab Campus dos Malês (São Francisco do Conde) entre os anos 2014 – 2018 / Monografia (graduação) - Instituto de Humanidades e Letras, Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira, 2019. TURE, Kwame. The Dialectics of Liberation: In: Stokely Speaks; From Black Power to Pan-Africanism. Chicago Review Press. Chicago, Illinois, 1971 UNILAB. Estatuto. Redenção- Ceará, 2020. UNILAB, Plano de Desenvolvimento Institucional (PDI-2016-2020). Ceará, 2016. UNILAB, Projeto Pedagógico Graduação em Letras - Língua Portuguesa, Instituto de Humanidades Letras-Malês, 2016, São Francisco do Conde, Bahia. VIOLANTE, Alexandre Rocha; VILLENA, Etiene; PEDONE, Luiz. Diálogos na cooperação Sul-Sul (1995-2016). Brasil, Cabo Verde e São Tomé e Príncipe. Pelotas: Ed. UFPel, 2021 VISENTINI, Paulo Fagundes. África na Política Internacional: o sistema interafricano e sua inserção mundial. 1 ed. Juruá Ed. Curitiba - 2010 VISENTINI, Paulo Fagundes. A relação Brasil-África: prestígio, cooperação ou negócios? - Alta Books, Rio de Janeiro, 2016. WENDT, Alexander. A anarquia é o que os Estados fazem dela: a construção social da política de poder. In: Monções: Revista de Relações Internacionais da UFGD, Dourados, v.2. n.3, jan./jun., 2013. trad. Rodrigo Duque Estrada.info:eu-repo/semantics/openAccessreponame:Repositório Institucional da UFBAinstname:Universidade Federal da Bahia (UFBA)instacron:UFBAORIGINALDISSERTAÇÃO PARA ENVIAR.pdfDISSERTAÇÃO PARA ENVIAR.pdfapplication/pdf6137000https://repositorio.ufba.br/bitstream/ri/42210/1/DISSERTA%c3%87%c3%83O%20PARA%20ENVIAR.pdf765ddd2c0b9c3c42b1e29a547b9f2f5aMD51open accessLICENSElicense.txtlicense.txttext/plain1720https://repositorio.ufba.br/bitstream/ri/42210/2/license.txtd9b7566281c22d808dbf8f29ff0425c8MD52open accessri/422102025-06-02 13:22:53.714open accessoai:repositorio.ufba.br:ri/42210TElDRU7Dh0EgREUgRElTVFJJQlVJw4fDg08gTsODTy1FWENMVVNJVkEKCkNvbSBhIGFwcmVzZW50YcOnw6NvIGRlc3RhIGxpY2Vuw6dhLCBvIGF1dG9yIG91IHRpdHVsYXIgZG9zIGRpcmVpdG9zIGRlIGF1dG9yIGNvbmNlZGUgYW8gUmVwb3NpdMOzcmlvIEluc3RpdHVjaW9uYWwgbyBkaXJlaXRvIG7Do28tZXhjbHVzaXZvIGRlIHJlcHJvZHV6aXIsIHRyYWR1emlyIChjb25mb3JtZSBkZWZpbmlkbyBhYmFpeG8pIGUvb3UgZGlzdHJpYnVpciBhIHN1YSBwdWJsaWNhw6fDo28gKGluY2x1aW5kbyBvIHJlc3Vtbykgbm8gZm9ybWF0byBpbXByZXNzbyBlL291IGVsZXRyw7RuaWNvIGUgZW0gcXVhbHF1ZXIgbWVpbywgaW5jbHVpbmRvIG9zIGZvcm1hdG9zIMOhdWRpbyBlL291IHbDrWRlby4KCk8gYXV0b3Igb3UgdGl0dWxhciBkb3MgZGlyZWl0b3MgZGUgYXV0b3IgY29uY29yZGEgcXVlIG8gUmVwb3NpdMOzcmlvIHBvZGUsIHNlbSBhbHRlcmFyIG8gY29udGXDumRvLCB0cmFuc3BvciBhIHN1YSBwdWJsaWNhw6fDo28gcGFyYSBxdWFscXVlciBtZWlvIGUvb3UgZm9ybWF0byBwYXJhIGZpbnMgZGUgcHJlc2VydmHDp8OjbywgcG9kZW5kbyBtYW50ZXIgbWFpcyBkZSB1bWEgY8OzcGlhIHBhcmEgZmlucyBkZSBzZWd1cmFuw6dhLCBiYWNrdXAgZSBwcmVzZXJ2YcOnw6NvLiAKCk8gYXV0b3Igb3UgdGl0dWxhciBkb3MgZGlyZWl0b3MgZGUgYXV0b3IgZGVjbGFyYSBxdWUgYSBzdWEgcHVibGljYcOnw6NvIMOpIG9yaWdpbmFsIGUgcXVlIG7Do28sIHF1ZSBzZWphIGRlIHNldSBjb25oZWNpbWVudG8sIGluZnJpbmdlIGRpcmVpdG9zIGF1dG9yYWlzIGRlIG5pbmd1w6ltLgoKQ2FzbyBhIHN1YSBwdWJsaWNhw6fDo28gY29udGVuaGEgbWF0ZXJpYWwgcXVlIG7Do28gcG9zc3VpIGEgdGl0dWxhcmlkYWRlIGRvcyBkaXJlaXRvcyBhdXRvcmFpcywgdm9jw6ogZGVjbGFyYSBxdWUgb2J0ZXZlIGEgcGVybWlzc8OjbyBpcnJlc3RyaXRhIGRvIGRldGVudG9yIGRvcyBkaXJlaXRvcyBhdXRvcmFpcyBwYXJhIGNvbmNlZGVyIGFvIFJlcG9zaXTDs3JpbyBvcyBkaXJlaXRvcyBhcHJlc2VudGFkb3MgbmVzdGEgbGljZW7Dp2EgZSBxdWUgZXNzZSBtYXRlcmlhbCBkZSBwcm9wcmllZGFkZSBkZSB0ZXJjZWlyb3MgZXN0w6EgY2xhcmFtZW50ZSBpZGVudGlmaWNhZG8gZSByZWNvbmhlY2lkbyBubyB0ZXh0byBvdSBubyBjb250ZcO6ZG8gZGEgcHVibGljYcOnw6NvIG9yYSBkZXBvc2l0YWRhLgoKQ0FTTyBBIFBVQkxJQ0HDh8ODTyBPUkEgREVQT1NJVEFEQSBSRVNVTFRFIERFIFVNIFBBVFJPQ8ONTklPIE9VIEFQT0lPIERFIFVNQSBBR8OKTkNJQSBERSBGT01FTlRPIE9VIE9VVFJPIE9SR0FOSVNNTywgVk9Dw4ogREVDTEFSQSBRVUUgUkVTUEVJVE9VIFRPRE9TIEUgUVVBSVNRVUVSIERJUkVJVE9TIERFIFJFVklTw4NPLCBDT01PIFRBTULDiU0gQVMgREVNQUlTIE9CUklHQcOHw5VFUyBFWElHSURBUyBQT1IgQ09OVFJBVE8gT1UgQUNPUkRPLgoKTyBSZXBvc2l0w7NyaW8gc2UgY29tcHJvbWV0ZSBhIGlkZW50aWZpY2FyLCBjbGFyYW1lbnRlLCBvIChzKSBzZXUocykgbm9tZSAocykgb3UgbyAocykgbm9tZSAocykgZG8gKHMpIGRldGVudG9yIChlcykgZG9zIGRpcmVpdG9zIGF1dG9yYWlzIGRhIHB1YmxpY2HDp8OjbyBlIG7Do28gZmFyw6EgcXVhbHF1ZXIgYWx0ZXJhw6fDo28sIGFsw6ltIGRhcXVlbGFzIGNvbmNlZGlkYXMgcG9yIGVzdGEgbGljZW7Dp2EuCg==Repositório InstitucionalPUBhttps://repositorio.ufba.br/oai/requestrepositorio@ufba.bropendoar:19322025-06-02T16:22:53Repositório Institucional da UFBA - Universidade Federal da Bahia (UFBA)false |
| dc.title.pt_BR.fl_str_mv |
Campus dos Malês: Entre resistência e caminhos de internacionalização: reflexos locais da política externa brasileira para África |
| dc.title.alternative.pt_BR.fl_str_mv |
MALÊS CAMPUS: Between resistance and paths of internationalization: local outcomes of foreign Brazilian policy in Africa Campus de los Malês: Entre resistencia y caminos de internacionalización: reflejos locales de la política externa brasileña hacia África Campus des Malês : Entre résistance et voies d'internationalisation : réflexions locales de la politique étrangère brésilienne envers l'Afrique |
| title |
Campus dos Malês: Entre resistência e caminhos de internacionalização: reflexos locais da política externa brasileira para África |
| spellingShingle |
Campus dos Malês: Entre resistência e caminhos de internacionalização: reflexos locais da política externa brasileira para África BANDEIRA, Macaulay Pereira CNPQ::CIENCIAS HUMANAS Campus dos Malês Diásporas Africanas Cooperação Sul-Sul Política Externa Brasileira para África. Campus dos Malês. African Diasporas South-South Cooperation Foreign Brazilian Policy to Africa. |
| title_short |
Campus dos Malês: Entre resistência e caminhos de internacionalização: reflexos locais da política externa brasileira para África |
| title_full |
Campus dos Malês: Entre resistência e caminhos de internacionalização: reflexos locais da política externa brasileira para África |
| title_fullStr |
Campus dos Malês: Entre resistência e caminhos de internacionalização: reflexos locais da política externa brasileira para África |
| title_full_unstemmed |
Campus dos Malês: Entre resistência e caminhos de internacionalização: reflexos locais da política externa brasileira para África |
| title_sort |
Campus dos Malês: Entre resistência e caminhos de internacionalização: reflexos locais da política externa brasileira para África |
| author |
BANDEIRA, Macaulay Pereira |
| author_facet |
BANDEIRA, Macaulay Pereira |
| author_role |
author |
| dc.contributor.advisor1.fl_str_mv |
FILHO, Jesiel Ferreira de Oliveira |
| dc.contributor.advisor1Lattes.fl_str_mv |
http://lattes.cnpq.br/5722633934766683 |
| dc.contributor.referee1.fl_str_mv |
FILHO, Jesiel Ferreira de Oliveira |
| dc.contributor.referee1Lattes.fl_str_mv |
http://lattes.cnpq.br/5722633934766683 |
| dc.contributor.referee2.fl_str_mv |
SANTOS, Márcio André de Oliveira |
| dc.contributor.referee2Lattes.fl_str_mv |
http://lattes.cnpq.br/9029212127227446 |
| dc.contributor.referee3.fl_str_mv |
TCHAM, Ismael |
| dc.contributor.referee3Lattes.fl_str_mv |
http://lattes.cnpq.br/3495720234218525 |
| dc.contributor.authorLattes.fl_str_mv |
http://lattes.cnpq.br/5762107314928001 |
| dc.contributor.author.fl_str_mv |
BANDEIRA, Macaulay Pereira |
| contributor_str_mv |
FILHO, Jesiel Ferreira de Oliveira FILHO, Jesiel Ferreira de Oliveira SANTOS, Márcio André de Oliveira TCHAM, Ismael |
| dc.subject.cnpq.fl_str_mv |
CNPQ::CIENCIAS HUMANAS |
| topic |
CNPQ::CIENCIAS HUMANAS Campus dos Malês Diásporas Africanas Cooperação Sul-Sul Política Externa Brasileira para África. Campus dos Malês. African Diasporas South-South Cooperation Foreign Brazilian Policy to Africa. |
| dc.subject.por.fl_str_mv |
Campus dos Malês Diásporas Africanas Cooperação Sul-Sul Política Externa Brasileira para África. |
| dc.subject.other.pt_BR.fl_str_mv |
Campus dos Malês. African Diasporas South-South Cooperation Foreign Brazilian Policy to Africa. |
| description |
O presente trabalho busca produzir um balanço sobre o desenvolvimento da internacionalização e integração do Campus dos Malês, campus da UNILAB (Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira), localizado em São Francisco do Conde-Bahia. Trata-se de uma avaliação da UNILAB , tendo como campo analítico o Campus dos Malês, enquanto política pública e projeto de cooperação educacional internacional entre Brasil e os países lusófonos, especialmente os PALOP (Países Africanos de Língua Oficial Portuguesa) a partir dos mecanismos de acolhimentos dos discentes, das características dos cursos e das experiências estudantis no tangente à produção de conhecimento e do lugar dos Campus dos Malês na política externa brasileira para África. Metodologicamente, o trabalho busca identificar de que maneira os agentes locais têm exercido estratégias para efetivar a missão específica da UNILAB, utilizando das trajetórias dos discentes e alguns servidores públicos como interlocução sobre o desenvolvimento do Campus dos Malês entre maio de 2014 e março de 2020. Portanto, dentro de uma abordagem qualitativa, foi utilizado as entrevistas semi-estruturadas e análise documental como técnicas de pesquisa. As contribuições da pesquisa endossam uma agenda de pesquisa que tenha o Campus dos Malês como unidade analítica para refletir criticamente sobre a cooperação Sul-Sul, o conceito de Sul-Global, a lusofonia na política internacional e as diásporas africanas na contemporaneidade. |
| publishDate |
2025 |
| dc.date.issued.fl_str_mv |
2-02-25 |
| dc.date.accessioned.fl_str_mv |
2025-06-02T16:22:53Z |
| dc.date.available.fl_str_mv |
2025-06-02T16:22:53Z |
| dc.type.driver.fl_str_mv |
Mestrado Acadêmico info:eu-repo/semantics/masterThesis |
| dc.type.status.fl_str_mv |
info:eu-repo/semantics/publishedVersion |
| format |
masterThesis |
| status_str |
publishedVersion |
| dc.identifier.citation.fl_str_mv |
BANDEIRA, Macaulay Pereira. Entre resistência e caminhos de internacionalização, reflexos locais da política externa brasileira para África |
| dc.identifier.uri.fl_str_mv |
https://repositorio.ufba.br/handle/ri/42210 |
| identifier_str_mv |
BANDEIRA, Macaulay Pereira. Entre resistência e caminhos de internacionalização, reflexos locais da política externa brasileira para África |
| url |
https://repositorio.ufba.br/handle/ri/42210 |
| dc.language.iso.fl_str_mv |
por |
| language |
por |
| dc.relation.references.pt_BR.fl_str_mv |
ALENCASTRO, Luiz Felipe De. O trato dos viventes: formação do Brasil no Atlântico Sul. Companhia das Letras, São Paulo. 2000 BALDÉ, Mamadu Ari. Mulheres africanas na Unilab : registro de uma experiência em processo / Monografia (graduação) - Instituto de Humanidades e Letras, Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira, 2017.BALLESTRIN, Luciana. O Sul Global como projeto político. In: Horizontes ao Sul. 2020. Disponível em < O SUL GLOBAL COMO PROJETO POLÍTICO > BARROS, Deolindo de. NOGUEIRA, Silvia Garcia. Cooperação Educacional Internacional Brasil/África do Programa Estudantes-Convênio de Graduação (PEC-G) à Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira (UNILAB) in: Revista de Estudos Internacionais (REI). v. 6 (2), 2015 BAPTISTA, Maria Manuel Rocha Teixeira. The construction of new Identity (ies) for the Lusosphere: asynchrony and decentring. In: Lusofonia Encruzilhadas Culturais (org.) Ivo Carneiro de Sousa ; Ana Maria Correia (2011) BATHILLON, Aldine Valente. Estudantes guineenses: da educação secundária na Guiné-Bissau à educação superior na UNILAB, Brasil. Monografia (graduação) - Instituto de Humanidades e Letras, Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira, 2017. BENDO, Margarida Duete Lourenço. Estranhamento e convivência dos estudantes africanos em São Francisco do Conde / Monografia (graduação) - Instituto de Humanidades e Letras, Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira, 2016. BENEVIDES, Mario Henrique Castro. PINHEIRO, Carlos Henrique Lopes. Narrativas e Trajetórias: abordagens metodológicas a partir da UNILAB. In: Caderno CRH, Salvador, v. 31, n. 82, p. 169-186, Jan./Abr. 2018 BLANCO, Ramon. DELGADO, Ana Carolina Teixeira. Problematizando o Outro absoluto da modernidade: A cristalização da colonialidade na política internacional. In: Perspectivas pós-coloniais e decoloniais em relações internacionais / Aureo Toledo, (org). – Salvador : EDUFBA, 2021. BRASIL. Lei nº 12.289, de 20 de julho de 2010. Dispõe sobre a criação da Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira - UNILAB e dá outras providências. Disponível em: http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/_Ato2007-2010/2010/Lei/L12289.htm BOND, Patrick, GARCIA, Ana. Perspectivas críticas sobre os BRICS.In: Tensões Mundiais, v. 10, n. 18, p. 15-40, 2014 CAHEN, Michel. A mestiçagem colonialista ou a colonialidade de Gilberto Freyre na colonialidade do Brasil. In: Portuguese Studies Review. N.26 (1) (2018) 299-349. CARDOSO, Lauro José de Assunção Rosa. Redes e trajetórias transatlânticas de estudantes africanos e africanas na Unilab. Dissertação (mestrado) - Programa de Pós Graduação em Antropologia, Universidade Federal da Bahia. Faculdade de Filosofia e Ciências Humanas. Salvador, 2024 CARNEIRO, Aparecida Sueli. A construção do outro como não-ser como fundamento do ser. 2005. Tese (Doutorado) – Universidade de São Paulo, São Paulo, 2005.CASTRO-GÓMEZ, Santiago (2007). Decolonizar la universidad. La hybris del punto cero y el diálogo de saberes. En: Ramón Grosfoguel y Santiago Castro-Gómez (eds.), El giro decolonial. Reflexiones para una diversidad epistémica más allá del capitalismo global, pp. 79-91. Bogotá: Siglo del Hombre Editores. COX, Robert W. Social Forces, States and World Orders: Beyond International Relations Theory. In: Millennium: Journal of International Studies Vol. 10, nº 2 DANTAS, San Tiago. Política Externa Independente. Rio de Janeiro: Civilização Brasileira, 1962 DÁVILA, Jerry. Hotel Trópico: o Brasil e o desafio da descolonização africana (1950-1980). 2011. Rio de Janeiro, Paz e Terra DJABI, Abdulai. O islã transnacional da África Ocidental à Bahia : imigração e comunidades afromuçulmanas em Salvador e São Francisco do Conde / - São Francisco do Conde - Monografia do curso de Bacharelado em Relações Internacionais do Instituto de Humanidade e Letras da Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-brasileira – UNILAB. DIÓGENES, Camila Gomes. AGUIAR, José Reginaldo. (orgs). UNILAB: Caminhos e Desafios Acadêmicos da Cooperação Sul-Sul / Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira. Redenção, Ceará. 2013 DE LUCCA, Daniel; BUTTI, Rafael Palermo. Os Malês nas margens do Atlântico Negro: desafios da interiorização e da internacionalização da Unilab no Recôncavo Baiano. In: Anuário Antropológico v. 46, n. 1, pp. 119-144. (janeiro-abril/2021) • Universidade de Brasília. DU BOIS, W.E.B. Almas da Gente Negra - 1999, Ed. Lacerda, Rio de Janeiro, Heloísa Toller Gomes (trad.) DZIDZIENYO, Anani. A África vista do Brasil. In: Afro-Ásia, 10-11, 1970, pp. 79-97 FANON, Frantz. Racismo e Cultura. In: Coleção Pensamento Preto: Epistemologias do Renascimento Africano [Vol. II]. União dos Coletivos Pan-Africanistas. Editora Filhos da África, 2018, Diáspora Africana. FAULSTICH, Enilde. A língua portuguesa como fator de integração. A cooperação na área de educação. In: CPLP: Oportunidades e perspectivas / Departamento da África e Oriente Próximo; Instituto de Pesquisa de Relações Internacionais - Brasília: IPRI, 2002. FERNANDEZ, Marta. As Relações Internacionais e seus Epistemícios. In: Monções: Revista de Relações Internacionais da UFGD, Dourados, v.8. n.15, jan./jun. FREYRE, Gilberto. O Mundo que o Português criou. Ed. José Olympio , 1940 FREIXO, Adriano. Ecos do Luso-tropicalismo: A presença do pensamento de Gilberto Freyre no Discurso da Lusofonia. 2015. In: TEXTOS&DEBATES, Boa Vista, n.27, v.2., p. 471-484, jan./jun. 2015GALA, Irene. A política externa do governo Lula para a África: A política externa como instrumento de ação afirmativa… ainda que não só. 51º. Curso de Altos Estudos Instituto Rio Branco Ministério das Relações Exteriores. Brasília, 2017 GOMES, Nilma Lino. LIMA, Aristeu Rosendo Pontes. SANTOS, Tomaz Aroldo da Mota. UNILAB- Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira: O desafio de uma experiência acadêmica na perspectiva da cooperação Sul-Sul. In: Revista do PPGCS – UFRB – Novos Olhares Sociais | Vol.1 - n.1 - 2018 (p. 93- 110) GOMES, Nilma Lino. O Movimento Negro e a intelectualidade negra descolonizando os currículos. In: COSTA, Joaze Bernardino; TORRES, Nelson Maldonado; GROSFOGUEL, Ramón. (org) Decolonialidade e Pensamento Afrodiaspórico.2 ed. Autêntica Editora, 2019, Belo Horizonte. GONÇALVES, Vinícius Guimarães Reis. Estudos Africanos e Relações Internacionais: Paradigmas e Dinâmicas do Território Africano. In: Dossiê RI; Volume VII, NEIBA, 2018. GONZALEZ, Lélia. A questão negra no Brasil. In: Lélia Gonzalez: Primavera para Rosas Negras. Editora Filhos de África. (2018) GONZALEZ, Lélia. Racismo e Sexismo na Cultura Brasileira. In: Lélia Gonzalez: Primavera para Rosas Negras. Editora Filhos de África. (2018) GOULBOURNE, Harry. Transnacionalismo, diásporas e a diáspora africana: algumas considerações teóricas. In: História Geral da África X: África e suas diásporas. (org. Vanicléia Silva Santos). Organização das Nações Unidas para a Educação, a Ciência e a Cultura, 7, place de Fontenoy, 75007, Paris 07 SP, France, e Representação da UNESCO no Brasil, SAUS Qd. 5 - Bloco H - Lote 6, Ed. CNPq/IBICT/UNESCO - 9. andar, Brasília – DF - 70070-912, Brasil. 2023 GILROY, Paulo. O Atlântico negro: modernidade e dupla consciência. (trad. Cid Knipel Moreira. - São Paulo: Ed. 34; Rio de janeiro: Universidade Cândido Mendes, Centro de Estudos Afro-Asiáticos, 2012. HALL, Stuart. Da Diáspora: identidades e mediações culturais. (Org) Liv Sovik; (trad. Adelaine La Guardia Resende - 2 ed. - Belo Horizonte: Editora UFMG, 2013. HELENO, Maurício Gurjão Bezerra. O lugar da Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira (UNILAB) na política externa do governo Lula (2003-2010) In: O público e o privado - Nº 23 - Janeiro/Junho - 2014 HELENO, Maurício Gurjão Bezerra; MARTINS, Mônica Dias. Cooperação ou dominação? A política externa do governo Lula para a África. In: Tensões mund. Fortaleza, v. 10, n. 18, 19, p. 125-143, 2014 HOUNTONDJI, Paulin. Conhecimento de África, conhecimento de africanos: duas perspectivas sobre os estudos africanos. In: Revista Crítica de Ciências Sociais n. 80, Março de 2008. Coimbra- Portugal.JUNIOR, Eduardo Brandão Lima. OLIVEIRA, Guilherme Saramago de. SANTOS, Adriana Cristina Omena dos. SCHNEKENBERG, Guilherme Fernando. Análise documental como percurso metodológico na pesquisa qualitativa. In: Cadernos da Fucamp, v.20, n.44, p.36-51/2021 LEAL, Fernanda; LIMA, Manolita Correia; PROLO, Ivor ; ASSUMPÇÃO, Solange Rodrigues Bonomo. Cooperação Internacional na educação superior: por uma visão não míope das relações Sul-Sul. In: UNILAB 10 anos: gênese, desafios e conquistas. / Org: Manolita Correia Lima, Ivor Prolo, Solange Rodrigues Bonomo Assumpção, Fernanda Leal. - 1 ed -Blumenau: edifurb, 2021. LEITE, Patrícia Soares. O Brasil e a cooperação Sul-Sul em três momentos: os governos Jânio Quadros/João Goulart, Ernesto Geizel e Luiz Inácio Lula da Silva. Brasília: Fundação Alexandre de Gusmão. 2011. LIMA, Francisca Mônica Rodrigues de. Vozes e contra-vozes de um discurso universitário lusófono: cooperação internacional na Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira - UNILAB. Dissertação (mestrado) – Universidade Nove de Julho - UNINOVE, São Paulo, 2017. LOPES, Nei. Novo Dicionário Banto do Brasil. / 2ª ed. - Rio de Janeiro: Pallas, 2012. MALDONADO-TORRES, Nelson. Analítica da colonialidade e da decolonialidade: algumas dimensões básicas. In: Decolonialidade e pensamento afrodiaspórico. (orgs) : Joaze Bernardino-Costa, Nelson Maldonado-Torres, Ramón Grosfoguel - 1 ed. Autêntica Editora, 2018 (Coleção Cultura Negra e Identidades) MALOMALO, Bas´Ilele. A integração Brasil-África: uso e sentido da cooperação solidária nos discursos de Luiz Inácio Lula da Silva. In: FREITAS, Raquel Coelho de; MACHADO SEGUNDO, Hugo de Brito (Orgs.). Democracia, equidade e cidadania. Curitiba: CRV, 2015. p. 70-91 MALOMALO, Bas’Ilele. Desafios de gestão multicultural numa universidade internacional: caso da UNILAB. In: Tensões Mundiais, Fortaleza, v. 14, n. 26, p. 75-100, 2018. MALOMALO; Basilele. LOURAU, Julie. SOUZA, Osmara da Rosa. A Unilab na Perspectiva da Cooperação Sul-Sul: Uma Análise Crítica Decolonial Africana. In: Cadernos do CEAS, Salvador/Recife, n. 245, p. 517-552, set./dez., 2018 MANGO, Felizberto Alberto. Cooperação Brasil - África durante os mandatos de Luís Inácio Lula da Silva. – Redenção, 2016. Monografia do curso de Bacharelado em Humanidades do Instituto de Humanidade e Letras da Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-brasileira – UNILAB. MILANI, Carlos R. S. Evolução Histórica da Cooperação Norte-Sul. In: Repensando a cooperação internacional para o desenvolvimento / (org): André de Mello e Souza. – [Brasília]: Ipea, 2014. MILLS, Charles W. O contrato racial. Edição comemorativa de 25 anos; trad. Teófilo Reis, Breno Santos - 1 ed - Rio de Janeiro: Zahar, 2023MONTEIRO; Natalina de Jesus Sanches; SUBUHANA, Carlos. Políticas públicas e a gestão dos programas de acolhimento na UNILAB. In: Revista África e Africanidades. Ano XI - n. 27, julho de 2018) MOORE, Carlos. África que incomoda: sobre a problematização do legado africano no quotidiano brasileiro. Belo Horizonte: Nandyala, 2008. MUNANGA, Kabengele. Relações África-Brasil: O que seria? In: Revista do PPGCS – UFRB – Novos Olhares Sociais | Vol.1 - n.1 - 2018 NASCIMENTO, Abdias. O Genocídio do Negro Brasileiro: Processo de um Racismo Mascarado. 3a ed. Perspectivas - São Paulo. 2016 NASCIMENTO, Abdias. O Quilombismo: Documentos de uma Militância Pan-Africanista. 3ª ed. Perspectiva - Rio de Janeiro / IPEAFRO - 2019 NASCIMENTO, Maria Beatriz. Beatriz Nascimento, Quilombola e Intelectual: Possibilidades nos dias de destruição. Editora Filhos de África, 2018. PINO, Bruno Ayllón. Evolução Histórica da Cooperação Sul-Sul (CSS). In: Repensando a cooperação internacional para o desenvolvimento / (org): André de Mello e Souza. – [Brasília]: Ipea, 2014. QUADROS, Mariana Félix dos. Descolonizando as Relações Internacionais: raça e racismo como categorias de análise. In: Semina - Revista dos Pós-Graduandos em História da UPF – V. 18, N. 1, p. 39 - 57, JAN/JUL 2019 QUIJANO, Aníbal. Colonialidade do poder, Eurocentrismo e América Latina. 2005 In: A colonialidade do saber: eurocentrismo e ciências sociais. Perspectivas latino-americanas. CLACSO, Consejo Latinoamericano de Ciencias Sociales REIS, João José. Rebelião Escrava no Brasil – A História do Levante dos Malês em 1835. São Paulo : Cia das Letras, 2003. RIBEIRO, Fabrício Américo. Unila e Unilab: Uma abordagem sobre o processo de integração internacional do ensino superior a partir das universidades federais no Brasil. In: GEOSABERES: Revista de Estudos Geoeducacionais, vol. 6, núm. 1, julio-diciembre, 2015, pp. 63-71 RIBEIRO, Matilde; JAIME, Pedro. Uma experiência de descolonização do saber universitário. In: UNILAB 10 anos: gênese, desafios e conquistas. / Org: Manolita Correia Lima, Ivor Prolo, Solange Rodrigues Bonomo Assumpção, Fernanda Leal. - 1 ed -Blumenau: edifurb, 2021. ROSÁRIO, Iuri Santos Silva do; VITORINO, Juliana Mércia Guilherme. Países do Sul Global: sobre a cooperação educacional entre o Brasil e a África lusófona. Trabalho de conclusão de curso, apresentado ao curso de Bacharelado em Relações Internacionais da Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira (UNILAB), Campus dos Malês, 2020SANTOS, Adelmária Ione dos. As contribuições das estratégias de ensino para a educação das relações étnico-raciais na Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-brasileira (Unilab). 2020. 108 f. Dissertação (Mestrado em Ensino) - Universidade do Vale do Itaquari, Lajeado - RS, 2020. SANTOS, Eliezer de Santana; SANTOS, Silene Pinho de Oliveira. Trajetória do ensino superior em São Francisco do Conde: da Escola Imperial à Unilab. Pinaúna Editora, Camaçari-BA, 2021. SANTOS, Silvio Matheus Alves. O método da autoetnografia na pesquisa sociológica: atores, perspectivas e desafios. In: Plural - Revista de Ciências Sociais, vol. 24, núm. 1, 2017, Janeiro-Junho, pp. 214-241. SARAIVA, José Flávio Sombra. África parceira do Brasil atlântico: relações internacionais do Brasil e da África no início do século XXI - Fino Traço, Belo Horizonte, 2012 SARAIVA, José Flávio Sombra. O lugar da África: a dimensão atlântica da política externa brasileira (de 1946 a nossos dias). Brasília: EdUnB, 1996. SATO, Eiiti. Cooperação internacional: uma componente essencial das relações internacionais. In: RECIIS – R. Eletr. de Com. Inf. Inov. Saúde. Rio de Janeiro, v.4, n.1, p.46-57, mar., 2010 SILVA, Carla Craice da; SOUZA, Cristiane Santo; BATHILON, Aldine Valente. O Ser e Estar na UNILAB: Um Olhar das/os Estudantes Africanas/os sobre a Integração. In: Unilab 10 anos: Experiência, desafios e perspectivas de uma Universi-dade Internacional com a África e Timor-Leste no interior da Bahia e Ceará – v.1 [recurso eletrônico] / Artemisa Odila Candé Monteiro; Ivan Costa Lima (orgs). – Fortaleza: Imprece, 2021. SILVA, Diego Barbosa da Silva. De Flor do Lácio a língua global: uma análise discursiva das relações de poder nas políticas linguísticas para a promoção, a difusão e a projeção do português da Comunidade dos Países de Língua Portuguesa (CPLP). 2011. Dissertação (mestrado) – Universidade do Estado do Rio de Janeiro, Instituto de Letras. SILVA, Maurício. Universidade popular no Brasil e relações étnico-raciais: o caso da Unilab. In: UNILAB 10 anos: gênese, desafios e conquistas. / Org: Manolita Correia Lima, Ivor Prolo, Solange Rodrigues Bonomo Assumpção, Fernanda Leal. - 1 ed -Blumenau: edifurb, 2021. SOARES, Maria Elias. Unilab 10 anos. Youtube. 20 de Julho de 2020. Duração: 2h22m. Disponível em <(251) Unilab 10 anos - YouTube > acesso em: 10 de julho de 2021. SODRÉ, Muniz. 2015. Claros e escuros: identidade, povo, mídia e cotas no Brasil. 3ª ed. atual e ampl. - Editora Vozes, Petrópolis, RJ SOUZA, Cristiane Santos. Treading Other Paths within Afro-Diasporic Contexts: Unilab Students’ Experiences, Challenges, and Perspectives. In: Humanities 2019, 8(2), 76 SUMBA, Julio Quintino Cam-Nate. Estudantes africanos na Unilab Campus dos Malês (São Francisco do Conde) entre os anos 2014 – 2018 / Monografia (graduação) - Instituto de Humanidades e Letras, Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira, 2019. TURE, Kwame. The Dialectics of Liberation: In: Stokely Speaks; From Black Power to Pan-Africanism. Chicago Review Press. Chicago, Illinois, 1971 UNILAB. Estatuto. Redenção- Ceará, 2020. UNILAB, Plano de Desenvolvimento Institucional (PDI-2016-2020). Ceará, 2016. UNILAB, Projeto Pedagógico Graduação em Letras - Língua Portuguesa, Instituto de Humanidades Letras-Malês, 2016, São Francisco do Conde, Bahia. VIOLANTE, Alexandre Rocha; VILLENA, Etiene; PEDONE, Luiz. Diálogos na cooperação Sul-Sul (1995-2016). Brasil, Cabo Verde e São Tomé e Príncipe. Pelotas: Ed. UFPel, 2021 VISENTINI, Paulo Fagundes. África na Política Internacional: o sistema interafricano e sua inserção mundial. 1 ed. Juruá Ed. Curitiba - 2010 VISENTINI, Paulo Fagundes. A relação Brasil-África: prestígio, cooperação ou negócios? - Alta Books, Rio de Janeiro, 2016. WENDT, Alexander. A anarquia é o que os Estados fazem dela: a construção social da política de poder. In: Monções: Revista de Relações Internacionais da UFGD, Dourados, v.2. n.3, jan./jun., 2013. trad. Rodrigo Duque Estrada. |
| dc.rights.driver.fl_str_mv |
info:eu-repo/semantics/openAccess |
| eu_rights_str_mv |
openAccess |
| dc.publisher.none.fl_str_mv |
Universidade Federal da Bahia |
| dc.publisher.program.fl_str_mv |
Programa Multidisciplinar de Pós-Graduação em Estudos Étnicos e Africanos (PÓS-AFRO) |
| dc.publisher.initials.fl_str_mv |
UFBA |
| dc.publisher.country.fl_str_mv |
Brasil |
| dc.publisher.department.fl_str_mv |
Faculdade de Filosofia e Ciências Humanas (FFCH) |
| publisher.none.fl_str_mv |
Universidade Federal da Bahia |
| dc.source.none.fl_str_mv |
reponame:Repositório Institucional da UFBA instname:Universidade Federal da Bahia (UFBA) instacron:UFBA |
| instname_str |
Universidade Federal da Bahia (UFBA) |
| instacron_str |
UFBA |
| institution |
UFBA |
| reponame_str |
Repositório Institucional da UFBA |
| collection |
Repositório Institucional da UFBA |
| bitstream.url.fl_str_mv |
https://repositorio.ufba.br/bitstream/ri/42210/1/DISSERTA%c3%87%c3%83O%20PARA%20ENVIAR.pdf https://repositorio.ufba.br/bitstream/ri/42210/2/license.txt |
| bitstream.checksum.fl_str_mv |
765ddd2c0b9c3c42b1e29a547b9f2f5a d9b7566281c22d808dbf8f29ff0425c8 |
| bitstream.checksumAlgorithm.fl_str_mv |
MD5 MD5 |
| repository.name.fl_str_mv |
Repositório Institucional da UFBA - Universidade Federal da Bahia (UFBA) |
| repository.mail.fl_str_mv |
repositorio@ufba.br |
| _version_ |
1847342098570805248 |